Internetkaartjes aanvulling op OV-chipkaart

In België en Duitsland kon het al jaren. E-ticketing, een vervoerbewijs betalen via internet, zelf uitprinten en op pad. Ook in de luchtvaart is dat heel gewoon. De Nederlandse ov-branche was tot nu toe te druk met de OV-chipkaart. Toch lijkt het tij nu te keren. NS komt zelfs met internetkaartjes voor binnenlands vervoer.

Auteur Karin Broer

“Ja, dat gaan we doen”, zegt NS-persvoorlichter Nienke Spanauf op de vraag of NS ook voor binnenlands vervoer kaartjes gaat aanbieden via internet, die je zelf kunt uitprinten. “Daar zijn we heel druk mee. Binnen niet al te lange tijd wordt dat mogelijk”. Wanneer precies, wil Spanauf niet kwijt. “Ik mag echt geen data noemen.”
Al jarenlang bieden de Duitse en de Belgische spoorwegen de mogelijkheid van e-ticketing. NS Hispeed doet daar al enige tijd aan mee, maar voor binnenlandse NS-reizen was er geen internetverkoop. Waarom gaat NS het nu wel doen? Spanauf: “We willen de klant het gemak geven om thuis zonder wachttijden een kaartje te regelen. Service voor de klant. Net zoals dat in de luchtvaart gewoon is.”
Zo gewoon is dat in de Nederlandse ov-branche bepaald niet. “Morgen is het bier gratis”, zegt Roland Becx, marketing manager van Veolia, als hij de houding karakteriseert van de ov-branche tegenover verkoop via internet. Net als de klant die elke dag het café inloopt om te ontdekken dat morgen het bier gratis is, wachten de ov-bedrijven al jaren de komst van de OV-chipkaart af. In de tussentijd zijn ze bevangen door besluiteloosheid, vindt Becx. “Hoe lang praten we al over die kaart? 26 jaar.”
Becx komt uit de luchtvaart. Geen wonder dus dat zijn Veolia Limburg nu wel de eerste stappen heeft gezet richting e-ticketing. Sinds december zijn er speciale internettickets: vaak gecombineerde kaartjes voor vervoer en toegang. De eerste aanbiedingen zijn een ticket voor de borrelbus tijdens carnaval in Maastricht, een kaartje voor Thermae 2000 en een wandelarrangement. De klant bestelt en betaalt via internet en print zelf het ticket uit.
“Het is het begin van veel meer”, zegt Becx. “We willen ook enkeltjes, retourtjes en abonnementen gaan verkopen. We kijken nu wat we daarvoor moeten doen om dat op een veilige manier te doen en fraude met thuis printen te voorkomen.” Veolia zoekt naar een alternatief voor de scanners waarmee de barcode op de tickets te controleren is. “Die investering hebben we nog niet gedaan. We zitten natuurlijk ook met de uitgaven voor de OV-chipkaart.”

Webwinkel
Nu hoef je niet alleen aan home printing te denken, als het over internet gaat. Er zijn meer mogelijkheden om klanten op het web te bedienen. Maar ook daarnaar moet je in de ov-branche zoeken met een lichtje (zie kader). De enige webwinkel die sinds april 2008 gewoon strippenkaarten en sterabonnementen via internet verkoopt is een particulier initiatief van André Vos: Ovwebloket.nl. Het is eigenlijk een gewone ov-shop van Vervoerbewijzen Nederland (VBN). VBN gaf niet zomaar toestemming voor de verkoop, daar moest flink over gepraat worden. Vos wil graag ook jaarabonnementen, NS-tickets en OV-chipkaartproducten gaan verkopen, maar heeft daarvoor nog geen toestemming.

Weinig te koop
Op de websites van de meeste ov-bedrijven is weinig te koop. GVB, HTM, Arriva en Qbuzz verkopen helemaal niets. Grootmacht Connexxion heeft alleen, sinds december, ‘axxiekaartjes’ in de aanbieding. Dat zijn speciale abonnementen voor de provincie Utrecht. 
Bij Syntus kunnen jongeren een gecombineerd kaartje voor discovervoer kopen. Dit werkt wel via home printing. Controle vindt plaats aan de poort van de disco, legitimatie verplicht. De jongeren betalen nu nog op de terugweg, maar binnen twee maanden via internet met iDeal, aldus woordvoerder Remko Ten Brinke. Tegen die tijd zijn er ook de diverse abonnementen te bestellen en te betalen via internet. De verzending gaat net als bij Connexxion per post.
Waarom gaat Syntus die mogelijkheid bieden? Ten Brinke: “We kregen met name van de grootverbruikers, bedrijven en scholen de vraag of de abonnementen niet via internet konden worden afgehandeld. Nu hebben zij er nogal wat administratieve rompslomp aan, op deze manier kunnen we hen werk uit handen nemen.”

OV-chipkaarten
Niet geheel toevallig is het enige ov-bedrijf met een echte webshop de RET. In Rotterdam is de OV-chipkaart namelijk al zo goed als ingevoerd. In de webshop zijn anonieme OV-chipkaarten te koop in allerlei soorten en maten, zoals een dagkaart, een driedagenkaart en een metrokaart. Ook zijn er ‘leuke’ versies als de Feyenoord- of Sparta OV-chipkaart met reistegoed en korting voor wedstrijden en de fanshop. De verzending gaat per post. Daarnaast linkt RET voor een persoonlijke OV-chipkaart door naar de site mijnov-chipkaart.nl. Dat moet in het post-OV-chipkaarttijdperk de belangrijkste site voor de reguliere reizigers worden. Het is een beveiligd onderdeel van de site ov-chipkaart.nl. Je kunt er je transacties bekijken, je saldo opvragen en oplaadtegoed kopen. Dat wordt dan later op je kaart geladen bij een van de ‘ophaalpunten’.
Voor de RET is een webshop beslist niet zaligmakend, zegt woordvoerder Rob Sebes: “Een webshop is natuurlijk erg van deze tijd. Maar we willen een brede doelgroep bedienen: jong, oud, allochtoon, autochtoon. Daarom hebben we een webshop, maar daarom hebben we ook een grote servicewinkel bij metrostation Coolsingel.”

Kostenbesparingen
We doen het omdat de klant het wil, is een terugkerend thema in de antwoorden van ov-bedrijven over de verkoop via internet. Maar er zijn ook belangrijke voordelen voor de bedrijfsvoering.
Wouter Cassee, een van de oprichters van Sqills, wijst op de kostenbesparingen. Sqills maakt de systemen die nodig zijn voor het opzetten van een website met de mogelijkheid van het thuis uitprinten van kaartjes, onder andere voor NS Hispeed. Cassee: “Inclusief distributie kan een ticket meer dan een euro kosten, bij home printing spreek je over een paar eurocent per ticket.”
Hij vindt het onbegrijpelijk dat ov-bedrijven niet meer doen met internet. “Ik denk dat de focus op de OV-chipkaart het innovatief vermogen in de branche geen goed heeft gedaan.”

Portemonnee
Veolia is vooral blij met de mogelijkheid die internet biedt om te variëren met tarieven zonder de chauffeur met allerlei alternatieve kaartjes en tarieven op te zadelen. Die mogelijkheid kan de OV-chipkaart eveneens bieden, maar daar hoeft Becx dan nu niet op te wachten. Bovendien zegt hij: “Het arrangement voor Thermae 2000 kun je niet op een OV-chipkaart zetten.”
Dat weerspreekt Peter van Dijk, directeur van MCom. Zijn bedrijf, gelieerd aan Volker Wessels, is opgericht voor commerciële toepassingen van de OV-chipkaart. Hij ziet de OV-chipkaart als een soort portemonnee. Wie bijvoorbeeld naar de Keukenhof wil, kan straks via internet boeken voor toegang en vervoer. Via een van de ophaalpunten komt het bestelde ov-product op de OV-chipkaart te staan. Bij de Keukenhof zou een scanner voldoende zijn om te zien dat er is betaald voor de toegang. Van Dijk ziet een toekomst voor zich waar bijna iedereen een OV-chipkaart heeft, zelfs een verstokte automobilist, die er zijn parkeerkosten mee kan betalen. Het systeem van home printing is voor Van Dijk een soort overbodige tussenstap.

Duaal systeem
Wat zijn de huidige investeringen in website-toepassingen waard als straks de OV-chipkaart overal is ingevoerd? Syntus heeft graag dat mensen wennen aan de verkoop via internet. Ten Brinke: “Wat we nu gaan doen kunnen we goed integreren op onze site als de OV-chipkaart is ingevoerd. Bovendien laten we mensen wennen aan online bestellen en betalen. Dat is ook de toekomst voor de OV-chipkaart.”
NS ziet het systeem van home printing voorlopig bestaan naast de OV-chipkaart. Spanauf: “Voorlopig houden we ook papieren kaartjes, in ieder geval tot 2012, dus we gaan sowieso naar een duaal systeem voor de komende jaren.”
Wouter Cassee van Sqills: “De OV-chipkaart en home printing kunnen goed naast elkaar bestaan. De twee systemen sluiten elkaar niet uit. Het is juist mooi: de reiziger kan kiezen. Niet iedere potentiële reiziger zal een OV-chipkaart hebben. Bovendien kan een en dezelfde klant ook beide systemen gebruiken: voor de kleine ritjes met de stadsbus de OV-chipkaart en voor een treinreis naar Groningen via de website boeken en printen. Dat heeft als voordeel dat hij niet zoveel saldo op zijn OV-chipkaart hoeft te zetten.”
Rover is een warm voorstander van meer mogelijkheden voor de klant. Woordvoerder Aldo Markus: “Daarom juichen wij het initiatief van NS ook zeer toe. Wij pleiten er al heel lang voor om mensen verschillende manieren van betalen te bieden.”

Voorkomen van fraude
Hoe is nu te controleren dat een thuis uitgeprint kaartje deugt? Bij NS krijgt een e-ticket diverse kenmerken waardoor het lastig is na te maken, aldus de persvoorlichter. Er komt een 3D-barcode op die vervormt bij het kopiëren. Het ticket komt op naam. Mensen moeten naam en geboortedatum doorgeven en een geldig legitimatiebewijs meebrengen. “Ook een kleuter met een railrunner”, meldt de voorlichter.
Internetbedrijf Sqills vertelt dat er naast de barcode nog een mogelijkheid is om het ticket te beveiligen: Het uploaden van een foto, die op het ticket wordt geplaatst. Hoeft de buschauffeur alleen het hoofd van de passagier te vergelijken met de foto op het ticket.

 

Verkoop via internet

Syntus
Voor het discovervoer biedt Syntus de mogelijkheid een ticket (voor toegang tot de disco en vervoer ernaar toe) te downloaden en te printen. Nu nog betaling op de terugweg, maar ‘binnen twee maanden’ ook thuis via iDeal. Controle met scanner bij de disco.
Abonnementen en strippenkaarten (minimaal vijf) kunnen via internet worden besteld. Betaling gaat via een machtiging, verzending via de post. Binnen twee maanden zijn ook abonnementen via iDeal te betalen.

Arriva
Voor de concessie op de Waddeneilanden gaat Arriva werken met e-ticketing, althans dat is de bedoeling. Arriva voldoet vooral aan een wens van de provincie. Het bedrijf heeft volgens de persvoorlichter geen visie op verkoop via internet. “We wachten de verdere invoering van de OV-chipkaart af.” Op de wadden komt e-ticketing in de plaats van OV-chipkaart. Daarvoor is nog wel toestemming nodig van staatssecretaris Huizinga. Overigens kan voor de overtocht naar Terschelling en Vlieland (van rederij Doeksen) al enige tijd online worden geboekt en thuis het ticket worden geprint.
 
Veolia
Heeft een speciale internet-actiepagina met aanbiedingen. Tot nu toe zijn dat een speciaal carnavalskaartje, een combikaartje Thermae 2000 en een wandelarrangement. Betalen via iDeal en het ticket thuis uitprinten. Er zijn plannen om ook gewone tickets en abonnementen via internet te verkopen. Abonnementen worden dan opgestuurd.

HTM
Geen plannen, HTM is druk met een veranderingsproces, meldt de afdeling communicatie. “En we kijken even hoe het met de OV-chipkaart gaat.”

GVB Amsterdam
Geen verkoop via internet. Geen behoefte aan. “Er zijn zoveel verkoopadressen”, aldus de voorlichter. Wel gaat GVB straks doorlinken naar www.mijnov-chipkaart.nl.

RET
Webshop met verschillende soorten en maten OV-chipkaarten. Betaling via iDeal. Voor persoonlijke OV-chipkaart wordt doorgelinkt naar www.mijnov-chipkaart.nl.

Connexxion
Sinds december 2008 verkoop Connexxion ‘axxiekaartjes’ via internet: voordelige abonnementen van de provincie Utrecht. Gaat via bestellen, een machtiging en verzending per post. Geen plannen voor enkele reizen en retourtjes, daarvoor is de ‘handling via de klantenservice’ te duur. Wel zijn er plannen voor meer axxiekaartjes en het voornemen om een webshop à la de RET op te zetten. De Connexxion-site linkt nu nog niet door naar mijnov-chipkaart.nl, maar dat gaat zeker gebeuren.

Qbuzz
Geen verkoop via internet. Qbuzz verwijst naar de site van VBN, waar overigens niets te koop is. Geen plannen. “We richten ons eerst op onze primaire taken.”

NS
‘Binnen niet al te lange tijd’ kunnen mensen thuis een kaartje kopen via internet, uitprinten en de trein pakken. Conducteurs hebben straks een mobiele chipkaartlezer waarmee ook een barcode kan worden gelezen. Een legitimatiebewijs is verplicht. Voor reizen naar Duitsland en België zijn al mogelijkheden om een e-ticket te bemachtigen via NS Hispeed. Betalen kan via iDeal en creditcard.

Overig
www.ovwebloket, initiatief van André Vos, zijn webwinkel verkoopt strippenkaarten.
www.mijnov-chipkaart.nl, de website voor onder meer het kopen van oplaadtegoed voor je persoonlijke OV-chipkaart en het inzien van je reisgegevens. De site is van Trans Link Systems (TLS).