De ov-bedrijven bereiden zich al volop voor op een mogelijke uitbraak van de Mexicaanse griep. Schoonmaakkits zijn uitgedeeld, griepteams ingesteld en scenario’s met mogelijke dienstregelingen doorgerekend. “Als meer dan 30 procent ziek wordt, gaan we lijnen schrappen.”

 

 

“We hebben net versie vier van het masterplan griepepidemie naar alle vestigingen gestuurd”, zegt Huub Bracun, safetymanager bij Veolia. Het is eind september en het is buitengewoon rustig op het griepfront. Maar de ov-sector is voorbereid. Vanaf half juli zijn alle vervoerders aan de slag met griepplannen. Net als alle bedrijven ontvingen zij van de overheid het verzoek hygiënemaatregelen te nemen, hun werknemers in te lichten over preventieve maatregelen en zogenaamde bedrijfscontinuïteitsplannen te maken. In deze plannen moet worden uitgewerkt hoe een ziekteverzuim van 10 procent, 30 procent en 50 procent zo kan worden opgevangen dat het bedrijf niet in het bestaan wordt bedreigd. Voor ov-bedrijven komt ook de maatschappelijk belangrijke vraag om de hoek kijken: hoe houden we de dienstregeling overeind?

 

Planning op 'losse zweef'
Bij de RET blijven alle lijnen rijden, zegt veiligheidsmanager Fred Huijbregts. “Als het ziekteverzuim boven de 18 procent komt gaan we maatregelen nemen om over te stappen op een zomerdienstregeling. We hebben een week nodig om alle diensten voor te bereiden. 30 procent verzuim is ook nog op te vangen met een zomerdienstregeling. Daarboven wordt het lastiger.” De RET inventariseert dan op welke lijnen de vraag laag is in de avonduren en waar enigszins parallel andere lijnen lopen. Een optie is dan om na 20.00 uur op sommige lijnen niet meer te rijden. Huijbregts: “De planning gaat over op de ‘losse zweef’ zoals we dat hier noemen. Personeelsleden horen dan maximaal drie dagen van tevoren waar ze zullen werken. Dat is lastig voor de afspraken thuis, maar het is dan niet anders.”
Ook bij het Amsterdamse GVB is een ziekteverzuim van meer dan 30 procent niet meer met een zomerdienstregeling op te vangen. “Dan gaan we met onze opdrachtgever Stadsregio Amsterdam kijken waar we gaan schrappen. Uitgangspunt daarbij is de stad mobiel houden. In elk stadsdeel moet wel iets rijden”, aldus woordvoerster Brit Wijkniet.
Zomerdienstregeling of zondagsdiensten zijn in het busvervoer de scenario’s waar de vervoerbedrijven bij een pandemie op terugvallen. “Lukraak diensten schrappen werkt niet”, zegt Peter Mul van het OV-bureau Groningen-Drenthe. “Dan krijg je bussen die op de verkeerde plek staan en onlogische omlopen.”

 

Geen Intercity's meer
Voor de trein levert een zomerdienstregeling niet genoeg op. NS-woordvoerder John Krijgsman: “Bij een zomerdienstregeling rijden maar 8 procent minder treinen.” Een ziekteverzuim van 15 à 20 procent denkt NS intern te kunnen opvangen. Krijgsman: “Dat doen we door bijvoorbeeld geen werkoverleg meer te houden, geen snipperverlof toe te staan. Dat soort dingen.” Bij hogere percentages wordt de dienstregeling uitgedund. Kwartierdiensten worden dan vervangen door halfuurdiensten. Bij een uitval boven de 50 procent schrapt NS alle Intercity’s en rijden er alleen stoptreinen.
Ook spoorbeheerder ProRail heeft diverse scenario’s doorlopen. Woordvoerder Anna Kodde: “Als eenderde van onze werknemers thuis zit, voeren we een nooddienstregeling in. Waarschijnlijk zit dan bij onze vervoerders ook een derde van het personeel thuis en zijn er ook een derde minder reizigers.”
Bij griep is het gebruikelijk dat de ene regio ernstiger wordt getroffen dan de andere. Dan moeten er per gebied maatregelen worden genomen. Huub Bracun van Veolia: “Wij hebben plannen per vestiging gemaakt. Als de griep vooral Venlo treft, moeten de medewerkers daar zijn voorbereid.” Lastig is volgens Bracun de overgangsfase. “Wanneer trek je alle verloven in. Wat zijn de vooruitzichten? Per vestiging zullen we knopen moeten doorhakken.”

 

Onmisbare werknemers
Alle bedrijven hebben voor het maken van de noodplannen kritische functies en ‘onmisbare’ werknemers geïnventariseerd. Bij ProRail zijn de ‘onmisbaren’ te vinden bij de verkeersleiding, de onderhoudsdienst en de calamiteitendienst (de mensen die in actie komen bij incidenten als een boom op het spoor). Kodde: “We hebben dertien verkeersposten. Personeel van de ene post kan invallen bij een andere.”
Bij de RET werd op de centrale verkeersleiding bijna iedereen onmisbaar verklaard. Huijbregts: “Als de nood groot wordt, worden alle niet-cruciale taken, zoals de telefoon opnemen, door anderen overgenomen.” De hygiënemaatregelen zijn stringenter op die afdeling. “Bij wijze van spreken komt niemand meer binnen zonder handen wassen.”
In veel bedrijven zijn inventarisatierondes geweest onder het personeel.  Woordvoerder Herman Opmeer van Connexxion: “We hebben kantoorpersoneel met een groot rijbewijs gevraagd zich te melden. Sommigen moeten nog medisch worden gekeurd om op de bus te mogen werken. We zorgen ervoor dat ze de juiste papieren hebben om eventueel bij te springen.”
Het GVB heeft personeel dat zowel kaartcontroleur als buschauffeur is. “Dat zijn mensen die wij als eersten toevoegen aan het rijdend personeel”, aldus Brit Wijkniet.

 

Financiële gevolgen
Het schrappen van lijnen en het instellen van zomerdienstregelingen zijn zaken die de vervoerders met hun opdrachtgevers – de decentrale overheden – moeten bespreken. In het blad Nederlands Vervoer wierp Bernetta Harting, coördinator Sociale Veiligheid bij HTM, de vraag op of de verantwoordelijkheden bij een griepuitbraak wel goed zijn geregeld. In het kader van haar studie Security Science & Management onderzoekt Harting de gevolgen van een pandemie voor de vervoersector. “Iedereen ziet een pandemie als een geval van overmacht en zegt dan: in dat geval gaan we rond de tafel. Er liggen dan nog wel een groot aantal onduidelijkheden, bijvoorbeeld over de financiën.” Voorlopig is dat niet iets waar Arjan Vaandrager van KNV zich zorgen over maakt. “Ik verwacht niet dat er problemen ontstaan over de kosten als een pandemie uitbreekt.”
Mul van het OV-Bureau Groningen-Drenthe is voorzichtig: “De bestekken zijn op zich duidelijk. Niet gereden ritten worden niet vergoed, met in sommige bestekken ook een hoge boete op rituitval. Maar in zo’n bijzonder geval gaan we zeker ook kijken naar redelijkheid en billijkheid.”

 

Preventieve maatregelen
De dreiging van een alles ontregelende pandemie werd niet eerder zo gevoeld. Dat maakt dat een eerdere theoretische voorbereiding nu praktischer wordt. ProRail had als beheerder van het spoor – aangewezen als een van twintig vitale functies door Binnenlandse Zaken – ook vóór de Mexicaanse griep al een pandemieplan. Nu is dat plan concreet ‘ingevuld en in werking gesteld’. Kodde: “We zitten nu in fase nul. De nadruk ligt op preventieve maatregelen zoals het uitdelen van desinfecterende middelen en extra schoonmaak.” ProRail gaat binnenkort ook oefenen. “Dan gaan we verschillende percentages ziekteverzuim naspelen. Dat doen we met een groep mensen uit verschillende afdelingen.”
Een goede oefening is nu al de winst van alle draaiboeken en scenario’s, vinden veel betrokkenen. Bij de RET ligt nu dankzij de Mexicaanse griep een handboek pandemiebestrijding klaar.
Arjan Vaandrager van het KNV: “Misschien valt de Mexicaanse griep net als de milleniumbug mee. Voorlopig is de winst dat we een goede oefening hebben gehad. En mocht de epidemie daadwerkelijk uitbreken, dan is iedereen voorbereid.”

 

 

 

Desinfecterende gel en zakdoekjes
Alle vervoerbedrijven hebben – net als veel andere bedrijven – extra zeep, papieren handdoekjes en een desinfecterend middel voor hun werknemers neergezet. De chauffeurs en trambestuurders van de RET kregen kleine flesjes desinfecterende gel die in de uniformzak passen. Connexxion gaf iedere bestuurder een schoonmaakkit om de werkplek voor aanvang van de dienst schoon te maken.
Voor de reizigers worden geen extra maatregelen genomen. Het schoonmaken van handgrepen, deuren en halteknopjes heeft geen zin, vinden alle bedrijven. Om er na elke aanraking een doekje overheen te halen is immers onbegonnen werk.
NS deelt de komende tijd een half miljoen pakjes papieren zakdoekjes uit aan de reizigers. “Ja, dat is een serieuze actie”, zegt woordvoerder Krijgsman. Zo draagt NS haar steentje bij aan het voorkomen van de gevreesde griepuitbraak.