‘Rigoureuze aanpak boekt succes op Texel’

vrijdag 14 oktober 2016
timer 6 min

Het streekvervoer verbeteren in kleine stapjes voegt weinig toe. Een rigoureuze aanpak daarentegen, zoals de Texelhopper op Texel, biedt meer mogelijkheden. Dat betoogt Roel in ’t Veld namens een kleine groep deskundigen die zich recent over innovatie in het ov heeft gebogen.

Opdrachtgevers en vervoerders worstelen overal met één en dezelfde uitdaging: hoe maken we het streekvervoer aantrekkelijk en betaalbaar? Een veelheid van initiatieven is inmiddels opgebloeid: van MeerOV tot Kolibri en Nachtvlinder. Het gaat veelal om deeloplossingen. Het KiM stelt in haar recente onderzoek dat innovaties in het ov vaak gaan om kleine kwaliteitsverbeteringen, niet om grote schaalsprongen. De wil tot vernieuwen lijkt te groeien, maar wordt terughoudend toegepast in de praktijk.

Zoals betoogd in 'Verstolling in vernieuwing, casebeschrijving OV pilot Texel' nodigt de Wet Personenvervoer 2000 niet uit tot innovaties. De wet richt zich op het bestendigen van wat er is, niet op innovatie en vernieuwing. Innovatie zou wel eens kunnen betekenen dat bestaande kennis en ervaring er niet meer toe doen en partijen zich moeten aanpassen. Omdat je niet weet wat je er voor terug krijgt, is de logische reactie om voorzichtig voort te borduren op het bekende.

Radicale systeemsprong
Kleine stapjes zijn beheersbaar, maar hebben weinig toegevoegde waarde voor het hele ov-systeem. Een rigoureuze aanpak is uitgetest op Texel: de Texelhopper. Daar hebben buslijnen plaatsgemaakt voor busjes van en naar haltes, te reserveren via een app. Ook mensen met recht op Wmo-vervoer kunnen er gebruik van maken. Hoewel het initiatief is gestart door het eiland Texel, gaat de innovatie gepaard met een enorme weerstand. Tegelijkertijd is de reizigersgroei ongekend. De feiten op een rijtje.

Texelhopper combineert vaste buslijnen met busjes die kriskras rijden op basis van de vraag. De kleine Texelhopperbusjes moeten tenminste een uur van te voren worden gereserveerd. Dat kan via de app, internet en telefoon. Er geldt een vaste prijs per rit van 3 euro. Je hoeft geen lid te zijn, maar veel vaste reizigers hebben een Texelhopperpas, met automatische incasso. Het doel van de Texelhopper is meer tevreden reizigers bereiken voor hetzelfde exploitatiebudget.

Enorme reizigersgroei
Opvallend is de enorme reizigersgroei van 19 procent in 2015, het eerste jaar van de pilot. In de eerste 8 maanden van 2016 was er opnieuw groei: alleen al op de kleine busjes 20 procent meer reizigers dan in 2015. Dat is een ongekende groei in landelijk gebied waar het aantal reizigers alleen maar afnam. Door reizigersritten te combineren tot een niet eerder vertoonde combinatiegraad – ruim 4 reizigers per rit – kent de Texelhopper een hoge kostendekking, maar liefst 47 procent.
Het regiecentrum is een prettige service voor de klant, maar brengt flinke overheadkosten met zich mee. Daar liggen kansen voor verdere efficiëntieverhoging. Op Texel reserveert inmiddels meer dan 50 procent van de reizigers zijn rit via de app.

Negatieve publiciteit
Het idee achter de Texelhopper, een rigoureuze verandering in de structuur van het aanbod, blijkt ook echt kansrijk. Althans, wat betreft reizigersaantallen en kostendekking. Want er blijft veel negatieve publiciteit rond de Texelhopper. Heeft dat te maken met de aard van de verandering? Kennelijk niet met de kwaliteit van het aanbod, want steeds meer mensen maken er gebruik van.

Behalve de hardnekkige weerstand van een kleine groep, is ook de zwijgzaamheid van de grote groep opvallend. Tegenstanders herhalen dat vasthouden aan het oude ook had gewerkt. ‘Als je extra geld in het oude ov had gestopt, was dat ook gegroeid.’ Helaas gaat deze redenering niet op. Jarenlang heeft de provincie Noord-Holland het budget voor en het aanbod van het ov verhoogd, maar de reizigersaantallen namen verder af.

Positieve uitstraling
Meer aanbieden van hetzelfde leidt niet tot meer gebruik. Wat wel lijkt te werken is de marketingstrategie van Ikea: aandacht maakt alles mooier. Aandacht voor de optimale structuur van het aanbod. Daarmee ook aandacht voor de kwaliteit, de prestatie, de kansen om klanten te verleiden. Hoe vaag het ook mag klinken, die positieve uitstraling helpt.

Dat effect is ook waar te nemen bij R-net. Alleen al de introductie van een productformule en rode bussen – dus zonder aanpassing van de dienst – trekt meer reizigers. Kennelijk willen klanten deel uitmaken van iets dat succes uitstraalt. Dus provincie en gemeente Texel, schreeuw van de daken dat Texelhopper succesvol is. Ga de boer op in andere regio’s waar zich vergelijkbare problemen voordoen en bedenk kansrijke oplossingen.

Ook in stedelijk gebied
Een veel gehoorde kanttekening is dat een initiatief als de Texelhopper alleen op een eiland werkt. Dat is niet het geval, ook in een stedelijke omgeving liggen kansen. Transdev heeft al ervaring opgedaan met Abel, haar innovatieve startup in Amsterdam; een hip deeltaxisysteem met de focus op klantvriendelijkheid en professionele service. De succesformule Abel zou wel eens de opmaat kunnen zijn tot vraaggestuurd ov op grotere schaal.

Connexxion werkt nu aan zo’n concept in de regio Arnhem-Nijmegen. Gesproken wordt over een project met vraaggestuurd vervoer, gekenmerkt door slimme ICT, kleine busjes en elektrische auto’s, een app, vooraf reserveren, een vaste prijs en directe verbindingen van halte tot halte. Dit lijkt op Texelhopper, maar dan in een stedelijk gebied van aanzienlijke omvang. Mogelijk al in 2017 zal blijken of een Texelhopper-idee grootschalig is toe te passen, of het leidt tot gezond ov.

Flexoplossingen
Doorslaggevend voor succesvolle vernieuwing is het beter afstemmen van het aanbod op de gevarieerde vraag. Dit leidt tot grotere flexibiliteit. Bij alle flexoplossingen blijft een punt van aandacht de beheersing van kosten, en dan met name de kosten van overhead en exploitatie. Wat in ieder geval nooit werkt, is ‘een doekje voor het bloeden’. Collectief vervoer voor een enkeling is simpelweg zeer kostbaar. Provincies en gemeenten moeten maar beslissen of zij daarvoor willen betalen. Openbaar vervoer kan alleen economisch duurzaam zijn als het voldoende reizigers trekt en ritten op een efficiënte manier combineert. Er zijn helaas weinig voorbeelden van kleinschalige initiatieven met een gezonde kostendekking. Zoals Texel lijkt te demonstreren, is een flinke structuurverandering mogelijk wel succesvol.

Bundelen of niet
Nu Texelhopper lijkt te werken dient de vraag zich aan: moeten we het hele landelijke gebied volplannen met flexoplossingen? En waar moet je dan voor kiezen, voor een radicale systeemverandering of voor kleine stapjes? De enige juiste conclusie is dat er niet één oplossing is. Je zult als opdrachtgever en vervoerder altijd moeten blijven bedenken: wanneer is het handig om te bundelen, en wanneer niet. Daarbij moeten we afscheid nemen van heilige huisjes, zoals de gedachte dat overal een bus moet rijden, dat ouderen geen smartphone hebben of Wmo-ers altijd in een rolstoel zitten. Er liggen genoeg kansen in het samenvoegen en combineren van deeloplossingen.

Tot slot, als je een innovatie wilt doorvoeren, laat je niet afschrikken door luid boegeroep bij het begin. Of door het uitblijven van hoerageroep op wat langere termijn. Uiteindelijk laten de reizigers zien of een initiatief een succes wordt of niet.

Roel in 't Veld is Unesco-hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg

Lees ook: Texelhopper blijft ook na 2018 bestaan

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.
‘Rigoureuze aanpak boekt succes op Texel’

Nederland 2015 Openbaar vervoer Texel. Texelhopper 2015. Onderweg op Texel van Cocksdorp Vuurtoren naar de boot. Chauffeur Raymond. Speciaal voor OV-magazine. COPYRIGHT Chris Pennarts Blokland 82 3417 MR Montfoort The Netherlands+31653309747 info@chrispennarts.nl www.chrispennarts.nl. © Chris Pennarts