Deltaplan versterkt ov én woningbouw Noord-Nederland

vrijdag 2 december 2022

Drie ov-maatregelen en overheveling van tienduizenden extra woningen vanuit de Randstad naar Noord-Nederland kunnen bijdragen aan de brede welvaart van Nederland. Dat zijn enkele conclusies van het Deltaplan van het Noorden. “Alleen de bouw van de Lelylijn is lang niet voldoende.”

Aanleiding voor het onderzoek was de motie Amhaouch, die eind 2020 door de Tweede Kamer werd aangenomen. Dat vertelt Carien Aalbers, beleidsmedewerker OV & Spoor van het ministerie van IenW. “Vervolgens hebben we samen met regio Noord-Nederland het voorstel voor de bouwstenen voor het Deltaplan onderzocht.” In die bouwstenen werden drie spoorprojecten geformuleerd: de Lelylijn, de Nedersaksenlijn en verbetering van het bestaande spoor tussen Zwolle, Groningen en Leeuwarden. Ook wil de regio 220.000 extra woningen bijbouwen. “Dat hebben we laten onderzoeken op haalbaarheid en realisme.”

Aanpak

De opdracht werd rond mei 2021 in de markt gezet en vervolgens gegund aan een combinatie van partijen. Adviesbureau Decisio analyseerde het vraagstuk, vertelt procesmanager Niels Hoefsloot. “De uitgangspunten waren duidelijk, maar er was nog nergens vastgelegd waar de lijnen moeten rijden of waar de woningen gebouwd moeten worden. Dat hebben we vormgegeven samen met Must Stedenbouw, Twynstra Gudde, Sweco en Move Mobility.” Gedurende het onderzoek kwamen de partijen erachter dat 220.000 extra woningen bijbouwen niet realistisch is. “Als we op korte termijn de woningbouwopgave willen oplossen is 25.000 tot 75.000 eerder haalbaar. Bovendien is in andere plannen al vastgelegd om 100.000 bij te bouwen, dus dat geeft wat ademruimte.”

“We zijn met de regio’s in gesprek gegaan over dienstregelingen en frequenties van de ov-lijnen en toetsten deze met de spoorboekjes van NS en ProRail. Aan de hand van vergelijkingen met buitenlandse en Nederlandse steden, maakten we MKBA-analyses en voerden een check uit aan de hand van de Monitor Brede Welvaart van het CBS. Daar kwamen knoopanalyses en een benchmark uit.”

Analyses

Henk Tromp, medeoprichter van Move Mobility, maakte de mobiliteitsanalyses. “Toename van het aantal woningen met arbeidsplaatsen in het kielzog betekent dat het Noorden economisch interessanter wordt. Er worden relatief meer verplaatsingen in het Noorden zelf gemaakt. Door het Noorden sneller en beter te verbinden met de Randstad wordt het interessanter als vestigingslocatie. De combinatie van veranderingen verhogen zowel de plaatswaarde (de beleving) als de knoopwaarden (de bereikbaarheid) van steden. Door zowel knoop- als plaatswaarde in een grafiek te zetten, lijkt de initiële verdeling van de extra woningen nog niet optimaal. Met name de knopen die een grote sprong in netwerkwaarde maken, kunnen nog een flinke ontwikkeling in plaatswaarde maken (meer woningen en arbeidsplaatsen): Heerenveen, Emmeloord, Lelystad, Meppel en Drachten.”

Niels Hoefsloot, Decisio: ‘Als we de woningbouwopgave willen oplossen, is 25.000 tot 75.000 extra woningen bijbouwen in het Noorden verstandig’

Volgens Hoefsloot kenmerkt Noord-Nederland zich door grotere steden die door landelijk gebied worden omgeven. “Qua ruimtelijke kwaliteit wil je daar geen afbreuk aan doen, want dat is een reden dat mensen aangenaam in het Noorden wonen.” Dat betekent wel dat mensen in het ‘ommeland’ auto-afhankelijk blijven, maar dat is volgens Tromp geen probleem. “Mensen kunnen prima met hun (e)-auto naar een opstappunt van de Lelylijn reizen, als we ook voorzien in hubs tussen grote steden.”

Woningen verplaatsen

Inmiddels is al veel onderzoek gedaan naar nieuwe railverbindingen in het Noorden. Maar daarin werd de combinatie met woningbouw nog niet meegenomen, stelt Tromp. “Het Noorden kan een bijdrage leveren aan bereikbaarheidsproblemen in de Randstad. Zodra mensen in het Noorden gaan wonen, zullen ze daar ook werk zoeken en vinden. Als het lukt om de woningen over te hevelen kan de afname van de verkeersdruk in de Randstad significant zijn.”

“Aan de andere kant ontstaan ook grotere verkeersstromen vanuit Noord-Nederland naar de Randstad, omdat een deel in de Randstad blijft werken”, gaat hij verder. “Op bepaalde verkeersknopen moet je daar rekening mee houden, zoals de Ketelbrug tussen Emmeloord en Lelystad.”

Snel bouwen

Decisio-adviseur Freek Lier vervolgt: “Het huidige ov-netwerk in Noord-Nederland is veel minder fijnmazig dan in de Randstad, dus alleen woningen bijbouwen is onvoldoende. Als er minder ov is, pakken mensen eerder de auto en verspreid je de congestie door het land. Dat betekent dat er een toenemende vraag naar kwalitatief ov ontstaat.” Aalbers: “Maar alleen infrastructuur bijbouwen is onvoldoende. Een van de belangrijkste conclusies is dat woningbouw én een economische impuls echt nodig zijn.”

Maar dat betekent wel dat de ov-maatregelen gereed moeten zijn vóórdat de nieuwbouw er staat. Anders blijft de auto dominant. Niels Hoefsloot: “De bereikbaarheidseffecten zijn groot: een reistijdwinst van 45 minuten is behoorlijk significant en behaal je met bestaand spoor verbeteren niet. Alleen de aanleg van nieuwe spoorlijnen kost meestal zo’n 6 tot 10 jaar, maar vanwege besluitvorming en onderzoek lijkt 15 jaar ons realistischer.”

BRT haalt het Noorden niet dichterbij

Maar zoals gezegd: het realiseren van nieuwe spoor duurt in het meest optimistische scenario al snel tien jaar. Bus Rapid Transit (BRT) kent een kortere implementatietijd en is goedkoper. Is dat geen beter idee? Hoefsloot geeft aan dat dit geen onderdeel van de opdracht was en dus niet is onderzocht.

Henk Tromp, Move Mobility: ‘Het Noorden kan een bijdrage leveren aan bereikbaarheidsproblemen in de Randstad’

Ondanks dat, verwacht Henk Tromp ook niet dat dat echt zoden aan de dijk zet. “Je kunt met BRT wel een bijdrage leveren aan het aanpakken van het fileprobleem tussen Amsterdam en Almere, maar niet de bereikbaarheid van en naar het Noorden met zoveel nieuwbouwplannen. De vervoersnelheden en hoeveelheid te vervoeren mensen van bus zijn niet te vergelijken met trein. Projectontwikkelaars nemen trein een stuk serieuzer dan bus om in te investeren. Spoor en station voegen wat toe aan een stad, dat is ook een imagokwestie.”

Lelylijn in regeerakkoord

Terwijl het onderzoek al liep, werd het ingehaald door de actualiteit toen in het regeerakkoord alvast € 3 miljard aan de Lelylijn werd toegekend. Een goede eerste stap, zegt Hoefsloot. “Maar dat is nog niet genoeg, er is meer studie nodig naar de mogelijke effecten en ook meer financiering. Bovendien zijn wel vaker zaken in een regeerakkoord opgenomen die er vervolgens niet kwamen, zoals de Zuiderzeelijn.”

Een extra bijkomstigheid is dat de Lelylijn de kwetsbaarheid van het spoor rond Zwolle verkleint, weet Henk Tromp. “De Lelylijn maakt de afhankelijkheid van Zwolle kleiner, want als daar momenteel een probleem is loopt de boel vast. Maar het robuuster maken van het nationale spoornetwerk zien we alleen niet terug in onze berekeningen.”

Volgens opdrachtgever Carien Aalbers is het Deltaplan van het Noorden een belangrijke aanzet om een MIRT-onderzoek te starten, dat deze kabinetsperiode nog moet leiden tot een startbeslissing voor een MIRT-verkenning. “Dat doen we samen met de regio, die ook meefinanciert. Daarin maken we de verdere planning en kijken naar de woningbouwlocaties voor die extra woningen. De locaties voor de eerste circa 100.000 woningen zijn al geformuleerd in de verstedelijkingsstrategie Groningen-Assen, dus daarmee is er nog wel wat ruimte.”

Dit artikel is eerder gepubliceerd in OV-Magazine 3/2022. Wilt u OV-Magazine voortaan op papier of digitaal ontvangen? Neem dan een abonnement.     

Frustrerend is dat je van uit Breda per trein alleen maar om moet rijden via Den Bosch of Rotterdam.
Een (HSL) lijn van Breda via Gorichem naar Utrecht zou ook welkom zijn, waardoor je ook weer sneller in het hoge noorden kan zijn!

Jammer dat zo eenzijdig wordt gekeken naar de Lelylijn. De Nedersaksenlijn voegt ook veel toe voor het Noorden en zeker voor de grensstreek van Noordoost-Nederland. En dat zeggen niet allen de mensen aan Nederlandse zijde, maar ook aan Duitse zijde. Een nieuwe ijzeren ruggengraat voor een robuust OV -systeem met grensoverschrijdende aansluitingen. Ze zorgt ook voor een bypass naar Groningen bij problemen tussen Zwolle en Meppel en heeft een betere MKBA=score dan de Lelylijn.

Goed idee om het Noorden, waar nog zoveel ruimte is om zich te ontplooien, te voorzien van een goed OV en in het bijzonder hoogwaardig railvervoer. De Lelylijn had er na de Flevopolders en de grote steden moeten worden gerealiseerd. Nu is men aangewezen op het stukje Hanzelijn en de route via Amersfoort naar Zwolle waar ook de Hanzelijn op aansluit. Met een stremming zoals nu bij Dronten zijn er geen goede alternatieven.
Met alleen woningen bouwen dienen ook goede maatschappelijke voorzieningen en vooral werkgelegenheid te komen van duurzame aard die een toegevoegde waarde betekenen voor de regio. Ook dient men wat dit laatste betreft als Overheid bedrijven te interesseren en enthousiasmeren om zich niet alleen in de drukke Randstad te vestigen, maar óók een economisch klimaat te scheppen die recht doet aan de ontwikkelingen van de noordelijke provincies. Als zuiderling kom ik bij tijd en wijle met plezier in de provincies Groningen en Friesland en Drenthe en heb niet begrepen dat vanaf het mooie Emmen men met een bus naar Groningen moet terwijl de spoorlijn er ligt om doorgetrokken te worden. Teveel is in het verleden de aandacht aan west Nederland geschonken en nog veel te weinig aan de periferie van de Noordelijke en Zuidelijke provincies om hen van goed en hoogwaardig en frequent openbaar te voorzien. Men is relatief sneller met het vliegtuig in zuid Frankrijk dan een met een trein van zuid naar noord Nederland. Ook aan de besluitvorming en daadkracht dient meer progressie te worden gemaakt, want de realisering van infrastructurele projecten duurt in Nederland véél te lang en in de tussentijd zoeken mensen - noodgedwongen - naar minder milieu vriendelijke alternatieven zoals een auto. Treinen, metro's en trams hebben in het algemeen een hoger aanzien en beter aanzien dan bus gerelateerde vormen van openbaar vervoer zelfs in BRT vorm, dat zie je in het buitenland, maar ook in het binnenland. Te vaak zijn OV plannen in ons land luchtfietserij, maar laat de totstandkoming om praktische, financiële, politieke en bestuurstechnische redenen hier veel te wensen over en is economische spreiding over het land slecht te noemen waar niemand bij gebaat is. Het is trouwens vreemd dat zelfs de Noord Oost Polder sinds zijn bestaan niet is aangesloten op een spoorlijn en moeten de inwoners het doen met bus of particulier vervoer om naar elders te geraken. Hoe gering het inwoner aantal ook relatief mag zijn in de N.O.P. het verdient beter en wat mij betreft mogen de genoemde projecten morgen al met de eerste spade in de grond gaan en overmorgen klaar zijn. Te lang heeft men moeten wachten op goed OV naar het Noorden, laat het niet opnieuw uitstel afstel worden !

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

In het Deltaplan van het Noorden zijn drie spoorprojecten geformuleerd: de Lelylijn, de Nedersaksenlijn en verbetering van het bestaande spoor tussen Zwolle, Groningen en Leeuwarden. Deze zijn onderzocht op haalbaarheid en realisme. © Decisio

Meer artikelen met dit thema

Blinde vlek ov-gevaar andere weggebruikers

13 dec 2022

Het openbaar vervoer is uitermate veilig voor de inzittenden van trein, tram en bus, maar er is een blinde vlek…

Lees verder »
descriptionArtikel

Grote investeringen in bereikbaarheid Zuid-Holland

15 nov 2022

Het Rijk, de Metropoolregio Rotterdam/Den Haag, Provincie Zuid-Holland en de gemeentes Den Haag en Rotterdam…

Lees verder »
person_outlineBlog

Meer slimme verkeersveiligheids-oplossingen alstublieft

27 sep 2022

In Nederland vallen de meeste verkeersdoden en verkeersslachtoffers in de bebouwde kom. Volgens de statistieken…

Lees verder »

'Ov-branche kan méér met milieueffecten'

8 sep 2022

In het ov draait ‘duurzaamheid’ vooral om de emissie van voertuigen. Maar meer milieueffecten zijn van belang…

Lees verder »

Thales implementeert ERTMS Centraal Veiligheidssysteem voor ProRail

17 mei 2022

ProRail heeft Thales de opdracht gegund om haar European Rail Traffic Management System (ERTMS) Central Safety…

Lees verder »
Ledstrip Arriva
flash_onNieuws

Mintgroene lichtlijn bij de halte? Dan staat er een passagier

26 apr 2022

Zekerheid bieden aan reizigers dat de bus stopt bij de halte, ook al is het donker. En tegelijkertijd onnodig…

Lees verder »
flash_onNieuws

Stijging grondstofprijzen nekt Maaslijn

22 apr 2022

De geplande elektrificatie en de gedeeltelijke spoorverdubbeling van de spoorlijn tussen Roermond en Nijmegen…

Lees verder »
flash_onNieuws

Einde dreigt voor spoorbrug Maastricht

28 jan 2022

Als het aan Rijkswaterstaat en ProRail ligt, wordt de iconische stalen spoorbrug over de Maas in Maastricht…

Lees verder »