Beter ov met chipkaartdata
dossier Big data

Beter ov met chipkaartdata

door Niels van Oort, Ties Brands, Erik de Romph in rubriek OV-chipkaart
Reacties uitgeschakeld voor Beter ov met chipkaartdata

Tariefacties, haltes samenvoegen, nieuwe routes, rijtijden optimaliseren. Overheden en vervoerders zijn continu op zoek naar slimme oplossingen voor beter en efficiënter ov. Verkeersmodellen gevoed door anonieme chipkaartdata blijken uitermate effectief. ‘What if’ wordt de nieuwe toverformule.

Een goede analyse van de situatie en een stevige onderbouwing zijn onmisbare stappen bij het verbeteren van het ov. Steeds vaker ondersteunen ‘big data’ de onderzoeker, planner en vervoerontwikkelaar bij deze taak. Denk daarbij aan GOVI, die naast het informeren van de reiziger tot op voertuigniveau laat zien hoe het met de dienstuitvoering is gesteld. De OV-chipkaart belicht die belangrijke andere kant: de reiziger. Wij verzamelden, volledig anoniem en geaggregeerd, operationele data van de OV-chipkaart en brachten die in verschillende studies tot leven in een verkeersmodel.

OV-chipdata in OmniTrans
Hoe inhoudelijk waardevol de beschikbare data ook is, de presentatie in tabellen en grafieken helpt de explorerend onderzoeker niet echt. Wij voerden daarom de OV-chipkaartdata in in het pakket OmniTrans. Dat is de Nederlandse standaard software voor verkeersmodellen. Zo ontstond een geografische visualisatie van de gemeten situatie.


Fictief voorbeeld van reizigersbezettingen. De kleuren en de dikte geven de bezetting op de ov-trajecten aan.

Fictief voorbeeld van een reizigerstoename (groen) en een reizigersafname (rood) ten opzichte van bestaande stromen (grijs) na een routewijziging.

De visualisatie levert essentiële inzichten om een optimaal lijnennetwerk te ontwerpen. Zo zie je overstappunten die beperkt of juist vaker dan gedacht worden gebruikt, of een traject dat op een bepaald moment van de dag toch zwaarder wordt belast dan verwacht. Zeer interessant zijn ook de herkomst-bestemmingsvisualisaties: van welke halte naar welke halte reist iedereen? Welke stromen tussen welke haltes komen het meest voor? Welke lijndelen kun je het beste aan elkaar knopen, zodanig dat er zo min mogelijk mensen hoeven over te stappen. Dit soort visualisaties levert, ook voor de meest ervaren ov-analist, steevast eye-openers op. 

What-if-analyse
De volgende stap is vooruitkijken. Uit wetenschappelijk onderzoek wisten we al hoe reizigers reageren op rijtijdversnelling, frequentiewijzigingen, extra overstappen of een ander tarief. De meetgegevens waren lange tijd het probleem. Het verkrijgen van voldoende meetdata was kostbaar. Die barrière is nu geslecht met de OV-chipkaartgegevens. Met de rekenmodellen in OmniTrans kunnen we nu veranderingen snel en eenvoudig simuleren en kwantificeren. Betrouwbare prognoses op de korte termijn laten zien wat de effecten zijn op het verwachte aantal reizigers(kilometers), de bezetting en de kostendekkingsgraad, op de schaal van het hele netwerk.

De hierboven beschreven techniek is snel en goedkoop. Het wordt dus mogelijk om veel meer scenario’s te analyseren dan vroeger. In plaats van het toetsen van een voorgenomen besluit kunnen we allerlei scenario’s exploreren en uiteindelijk de beste voor besluitvorming voordragen. Bezuinigingsdiscussies krijgen dus maat en getal. Moet je kiezen tussen frequentieverlagingen op het hele net of het opheffen van een zwakke lijn? Hoeveel reizigers worden in welke mate gedupeerd per variant? Wat zijn hun alternatieven en hoeveel (reistijd) kosten ze?

Tijdelijke maatregel
Een ander voorbeeld zijn de langdurige wegwerkzaamheden die het ov teisteren, met name in de grote steden. Dat wordt de komende jaren alleen maar erger, zeker nu ons rioleringsstelsel de pensioengerechtigde leeftijd nadert. Verkeersprognoses stellen de vervoerder in staat de beste en efficiëntste tijdelijke maatregel te selecteren. Geeft het overige netwerk voldoende mogelijkheden, is extra businzet nodig of toch versterking van een parallelle lijn?

Kortom, met de combinatie van OV-chipkaart en verkeersprognosemodellen krijgt de ov-verbeteraar eindelijk het analyse- en prognosegereedschap dat in het wegverkeer zo gangbaar is. Een nieuw tijdperk is aangebroken.

Overstapgegevens
Anonieme OV-chipkaartdata zijn nu beschikbaar per vervoerder. Verschillende partijen presenteren al afgeleide data, zoals de reizigersstromen voor elk moment van de dag, per werkdag of weekend, per maand of seizoen. Overstapgegevens tussen vervoerders zijn daarentegen nauwelijks te krijgen.

Reageren op dit artikel is niet mogelijk.

Lees ook