Heeft een veroordeling van NS gevolgen?

vrijdag 15 december 2017
timer 4 min

Als NS volgende week wordt veroordeeld in de zaak-Limburg, kan dat grote gevolgen hebben. Mag NS nog wel meedoen met aanbestedingen? Tot voor kort was het antwoord zeer waarschijnlijk 'nee'. Maar door een vorig jaar toegevoegd wetsartikel lijkt NS opeens de dans te kunnen ontspringen, schrijft Arthur Kamminga.

NS heeft zich volgens het Openbaar Ministerie (OM) bij de aanbesteding van het regionale bus- en treinvervoer in Limburg schuldig gemaakt aan valsheid in geschrifte, omkoping en schending van bedrijfsgeheimen.

De fraude in Limburg heeft voor NS grote gevolgen gehad: de aanbesteding in Limburg werd verloren, de top van het bedrijf moest opstappen, het bedrijf kreeg een recordboete van de Autoriteit Consument & Markt en busdochter Qbuzz ging in de verkoop. Een eventuele strafrechtelijke veroordeling voor fraude kan voor de NS nog een naar staartje krijgen: het bedrijf riskeert vijf jaar lang te worden uitgesloten bij aanbestedingen.

Uitsluiting
De Aanbestedingswet 2012 kent in artikel 2.86 en 2.87 respectievelijk verplichte en optionele uitsluitingsgronden. Bij iedere ov-aanbesteding wordt aan deze criteria getoetst.

In artikel 2.86 staat in het zesde lid een lijst met artikelen uit het Wetboek van Strafrecht. Wanneer tegen een bedrijf in de afgelopen vijf jaar een onherroepelijke gerechtelijke veroordeling voor één of meer deze strafbare feiten is uitgesproken, dan moet het bedrijf worden uitgesloten van verdere deelname aan de aanbesteding.

Onder andere valsheid in geschrifte (artikel 225 Sr) en niet-ambtelijke omkoping (artikel 328 Sr) staan in die lijst; twee delicten waarvoor NS nu wordt vervolgd. Dit zou betekenen dat, indien NS veroordeeld wordt, zij alsnog niet aan regionale aanbestedingen mag meedoen. Het is niet met zekerheid te zeggen of dit ook geldt voor dochterondernemingen zoals Abellio.

Ontsnappingsroute
Toch lijkt NS de dans nog net te kunnen ontspringen. In 2016 is namelijk een nieuw artikel aan de Aanbestedingswet 2012 toegevoegd: artikel 2.87a. Dit biedt NS een ontsnappingsroute, want in artikel 2.87a is bepaald dat de verplichte uitsluitingsgronden nu toch niet meer zo verplicht zijn. Wanneer een bedrijf dreigt te worden uitgesloten, krijgt hij nog één kans om aan te tonen dat hij inmiddels wél betrouwbaar is. Het bedrijf moet alle schade hebben vergoed, moet actief meewerken aan de opheldering van feiten en omstandigheden en hij moet concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen hebben genomen die geschikt zijn om verdere strafbare feiten en fouten te voorkomen. Het is vervolgens aan de aanbestedende dienst om te beoordelen of dit toereikend is of niet.

Wat een toeval...
Dat in 2016 een nieuw artikel in de Aanbestedingswet 2012 is ingevoegd die precies op de situatie van NS lijkt te passen is erg toevallig. Misschien zelfs té toevallig. Het wetsvoorstel om dit artikel in te voegen is op 4 november 2015 bij de Tweede Kamer aanhangig gemaakt, ruim nadat de volle omvang van de NS-fraude in het voorjaar van 2015 bekend was geworden. Was de introductie van artikel 2.87a een vooropgezet plan om te voorkomen dat NS (en wellicht haar dochterondernemingen) van aanbestedingen zouden worden uitgesloten? Het zou in ieder geval interessant zijn om die theorie nader te onderzoeken, ook wanneer het daadwerkelijk toeval zou zijn.

Verbeterplan
Vooropgezet plan of niet, het ligt in de lijn der verwachting dat NS er alles aan zal doen om aan te tonen dat zij heeft geleerd van haar fouten en haar leven gebeterd heeft. Toenmalige minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem heeft, in zijn rol als aandeelhouder van NS, krachtdadig opgetreden door de verantwoordelijke bestuurders de laan uit te sturen. Ook heeft hij nadien door onderzoeksbureau Alvarez & Marsal de interne procedures, risicobeheersing, compliance en controlemaatregelen in de NS-organisatie laten doorlichten en is er voor NS een 'verbeterplan' opgesteld. Het lijkt perfect te passen op artikel 2.87a, die op dat moment nog niet bestond.

Voor NS is het zaak om te blijven werken aan herstel van vertrouwen en niet opnieuw de fout in te gaan. In die zin was het ook niet verstandig geweest om aan aanbestedingen mee te doen voordat de verbetermaatregelen zijn doorgevoerd. Het verbod om op regionale concessies te bieden was kennelijk niet een door vakbond FNV vermoede krimpstrategie, maar een time-out om orde op zaken te stellen.

In het regeerakkoord is bekend gemaakt dat de NS vanaf 2019 weer mag meebieden op regionale concessies. Men heeft er kennelijk genoeg vertrouwen in dat NS haar betrouwbaarheid kan aantonen. Én er is nu een artikel in de wet ingevoegd dat ervoor zorgt dat NS ondanks de aanwezigheid van een 'verplichte uitsluitingsgrond' in de toekomst tóch kan meebieden concessies.

Arthur Kamminga is jurist en adviseert bij aanbestedingen. Hij schrijft dit stuk op persoonlijke titel.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

Een verkenning om ov en doelgroepenvervoer te integreren

3 aug om 13:48 uur
De samenwerking tussen de werelden van het doelgroepenvervoer en het openbaar vervoer kan beter, door beide…
Lees verder »

Rli wil integraler bereikbaarheidsbeleid

12 feb om 09:46 uurtimer3 min
Niet-infrastructurele oplossingen moeten een grotere rol spelen in het bereikbaarheidsbeleid van het Rijk. Dat…
Lees verder »

Waarom regie op energiehubs onmisbaar is

16 nov 2020 timer3 min
Technisch gezien zijn energiehubs prima te realiseren, maar organisatorisch liggen er grote uitdagingen. Daarom is…
Lees verder »

Met programmatisch denken verandert einddoel niet

6 nov 2020 timer13 min
De coronacrisis leidt niet tot structureel minder ov-gebruik, maar uiteindelijk tot ‘ander ov-gebruik’, zegt Bas…
Lees verder »

Ov en corona: hoe mondkapjes en luchtventilatie werken

22 jul 2020 timer6 min
Om de kans op coronabesmetting in het ov zoveel mogelijk te reduceren, kunnen ov-vervoerders denken aan het…
Lees verder »

Ingezonden: MaaS, nuttig maar overschat?

9 jul 2020 timer7 min
In het vorige nummer van OV-Magazine lazen we veel over de mogelijke oplossingen die MaaS biedt. Maar welke…
Lees verder »

Toekomstbeeld OV: opgave en knelpunten

7 mei 2020 timer9 min
Peter Schouten van SchoutenConsult over de rol van het ov in de groeiplannen van de stad en provincie Utrecht.
Lees verder »

Neem klantwensenpiramide als heilige graal

19 mrt 2020 timer8 min
In de afweging tussen auto of andere vervoerwijzen, is comfort voor de reiziger essentieel. Dat schrijft Hans…
Lees verder »